Các loại thiết bị báo cháy đầu vào hoạt động như thế nào?
- Thiết bị đầu vào nhận tín hiệu cháy từ môi trường rồi gửi về trung tâm báo cháy.
- Có năm nhóm: đầu báo lửa UV, đầu báo lửa quang học, đầu báo lửa hồng ngoại (IR), đầu báo gas và hộp báo cháy bằng tay.
- Không có loại nào hợp mọi công trình. Chọn theo đặc điểm từng khu vực.
Thiết bị báo cháy đầu vào là bộ phận trực tiếp tiếp nhận thông tin bên ngoài như nhiệt độ, ánh sáng, khói. Chúng truyền dữ liệu về trung tâm báo cháy để xử lý và phát tín hiệu cho người dùng. Thiết bị đầu vào quyết định hệ thống có hoạt động tốt hay không. Bài này giải thích có mấy loại và chúng hoạt động ra sao.
Các loại thiết bị báo cháy đầu vào hoạt động như thế nào?
Thiết bị đầu vào rất nhạy với các dấu hiệu của sự cháy: tăng nhiệt, tỏa khói, phát sáng, phát lửa. Nhiệm vụ chính là nhận thông tin nơi xảy ra cháy, rồi truyền tín hiệu đến trung tâm báo cháy.
Thiết bị báo cháy lửa tia tử ngoại (UV)
Dải quang phổ tử ngoại có bước sóng ngắn. Không khí, khói, bụi, gas và các chất hữu cơ khác hấp thụ dải này.
Bức xạ tử ngoại của mặt trời bị khí quyển hấp thu, đặc biệt ở bước sóng ngắn hơn 300 nm (nanometre), vùng quang phổ mắt không nhìn thấy. Vì vậy bức xạ này không gây báo động giả cho đầu báo UV.
Đầu báo cháy UV hoạt động với ánh sáng có bước sóng ngắn hơn 300nm. Nó dò được cháy và nổ rất nhanh, từ 3-4 mili giây. Nguồn tín hiệu là bức xạ tử ngoại năng lượng lớn, phát ra từ ngọn lửa hoặc vụ nổ ngay khi bốc cháy.

Đầu báo lửa
Ngọn lửa là phần nhìn thấy được của sự cháy, vì nó phát ra ánh sáng. Nó sinh ra từ các phản ứng hóa học tỏa nhiệt cao (cháy, phản ứng oxy hóa tự duy trì) trong môi trường hẹp.
Ngọn lửa là một trạng thái của vật chất. Nó được xếp vào loại khí plasma, bị ion hóa một phần. Nhiều năm nay, đầu báo lửa quang học là bộ phận không thể thiếu của hệ thống báo cháy tự động.
Đầu báo lửa quang học nhìn thấy ngọn lửa từ xa. Nhiệt hoặc khói không cần đi đến đầu báo. Vì vậy loại này rất hợp với khu vực rộng, hoặc nơi các phương pháp phát hiện cháy khác không làm việc được.
Thiết bị báo cháy đầu vào báo khí Gas
Đầu báo gas phát hiện sự hiện diện của các loại khí trong khu vực bảo vệ. Nó là một phần của hệ thống an toàn. Đầu báo gas phát hiện rò rỉ khí, rồi kết nối với hệ thống điều khiển để tự động ngắt nguồn cấp khí hoặc phát tín hiệu báo động.
Đầu báo gas có thể tích hợp còi báo động tại chỗ để sơ tán an toàn. Điều này quan trọng, vì lượng khí lớn có thể gây cháy nổ hoặc hại sức khoẻ người và động vật.
Đầu báo gas phát hiện khí nhiên liệu cháy, khí dễ cháy và khí độc. Nó đo nồng độ khí. Nồng độ vượt ngưỡng định trước thì tín hiệu báo động được kích hoạt. Đầu báo gas có loại cầm tay và loại gắn cố định.
Trước đây, mỗi đầu báo chỉ phát hiện một loại khí. Đầu báo hiện đại phát hiện được nhiều loại khí độc, khí đốt, hoặc cả hai.

Hộp báo cháy bằng tay
Hộp báo cháy bằng tay dùng để báo động khẩn cấp. Lắp nó ở nơi dễ quan sát và có nhiều người qua lại: hành lang, cầu thang, lối thoát nạn.
Về bản chất, hộp là một công tắc điện thường hở (NO). Khi bị tác động, công tắc đóng mạch và gửi tín hiệu về trung tâm báo cháy.
Nhà sản xuất thiết kế hộp để hạn chế tác động ngoài ý muốn. Hộp có nhiều dạng: nhấn, đập vỡ tấm kính, hoặc kéo chốt.
Thiết bị báo cháy đầu vào đầu báo lửa hồng ngoại
Bức xạ hồng ngoại (IR) tồn tại ở hầu hết các ngọn lửa. Nhiệt độ ngọn lửa và khí nóng hội tụ (sản phẩm cháy) phát ra một quang phổ đặc trưng. Cảm biến hồng ngoại dễ dàng phát hiện quang phổ này.
Tuy nhiên, lửa không phải nguồn duy nhất phát hồng ngoại. Mọi bề mặt nóng đều có thể phát bức xạ trùng bước sóng với lửa. Ví dụ: bếp lò, đèn sợi đốt, đèn halogen, lò sưởi và bức xạ mặt trời.

Đầu báo IR đơn tần chỉ phản hồi với một cường độ bức xạ nhấp nháy nhất định, tại bước sóng 4.4 μm. Vì vậy nó rất nhạy với bức xạ nhiệt điện từ biến điệu hoặc nhấp nháy.
Trong một số điều kiện, đầu báo IR đơn tần hiểu nhầm hiện tượng nhấp nháy là cháy. Nguồn nhấp nháy gồm ánh sáng lung linh của nước, đèn xoay, bức xạ nhiệt ngắt quãng. Các nguồn không phải lửa này làm loại đầu báo này báo giả.
Bảng so sánh nhanh các loại thiết bị báo cháy đầu vào
| Loại thiết bị | Nguyên lý phát hiện | Ưu điểm | Hạn chế cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Đầu báo lửa tia tử ngoại (UV) | Phát hiện bức xạ tử ngoại phát ra ngay khi bốc cháy | Tốc độ phản hồi rất nhanh (vài mili giây) | Có thể báo giả với nguồn tử ngoại khác như hồ quang hàn, tia chớp |
| Đầu báo lửa quang học (nhìn thấy ánh sáng) | Phát hiện ánh sáng nhìn thấy của ngọn lửa | Phát hiện từ khoảng cách xa, không cần nhiệt/khói đến gần đầu báo | Cần đường nhìn thẳng (line of sight) tới khu vực giám sát |
| Đầu báo khí gas | Đo nồng độ khí cháy/khí độc trong không khí | Phát hiện sớm rò rỉ khí trước khi cháy xảy ra | Chỉ giám sát đúng loại khí được thiết kế để đo |
| Hộp báo cháy bằng tay (Manual Call Point) | Công tắc cơ học, người phát hiện tự kích hoạt | Đơn giản, tin cậy, không phụ thuộc cảm biến tự động | Cần người phát hiện sự cố trước và chủ động tác động |
| Đầu báo lửa hồng ngoại (IR) | Phát hiện bức xạ hồng ngoại đặc trưng của ngọn lửa | Hoạt động tốt cả trong môi trường có khói dày | Đầu báo IR đơn tần dễ báo giả với nguồn nhiệt nhấp nháy khác (đèn xoay, ánh sáng phản chiếu trên nước) |
Chọn loại đầu báo theo đặc điểm từng khu vực bảo vệ. Không có loại nào hợp mọi công trình. Xem thêm: hệ thống báo cháy là gì: cấu tạo, phân loại và cách chọn đúng.
Câu hỏi thường gặp
1️⃣ Thiết bị báo cháy đầu vào khác gì thiết bị đầu ra?
Thiết bị đầu vào (đầu báo, hộp báo cháy bằng tay) phát hiện sự cố và gửi tín hiệu về trung tâm báo cháy. Thiết bị đầu ra (chuông, đèn, còi) nhận lệnh từ trung tâm để cảnh báo con người sau khi tín hiệu đã được xử lý.
2️⃣ Một công trình có thể dùng nhiều loại đầu báo cùng lúc không?
Có, và đây là cách làm phổ biến. Mỗi khu vực (nhà bếp, kho hoá chất, hành lang, phòng máy) có thể cần một loại đầu báo khác nhau, tùy rủi ro cháy của khu vực đó. Tất cả cùng kết nối về một trung tâm báo cháy thống nhất.
3️⃣ Đầu báo nào phù hợp với khu vực có nhiều bụi hoặc hơi ẩm?
Cần cân nhắc kỹ đặc tính từng loại. Đầu báo phát hiện bằng ánh sáng/quang học nói chung nhạy với bụi và côn trùng hơn. Đầu báo nhiệt/gas ít bị ảnh hưởng hơn. Hãy chọn dựa trên khảo sát thực tế công trình, không áp một công thức chung cho mọi trường hợp.
Kết luận
Firesmart là doanh nghiệp đi đầu trong ngành PCCC tại Việt Nam. Chúng tôi là đối tác quan trọng của nhiều doanh nghiệp lớn và nhỏ, góp phần tạo nên những công trình hiện đại, an toàn về PCCC. Đội ngũ nhân viên và chuyên viên thiết kế, thi công của chúng tôi chuyên nghiệp, giàu kinh nghiệm và có trách nhiệm cao.
Chúng tôi cung ứng đầy đủ các loại thiết bị, vật tư PCCC chuẩn quy định, được Cục cảnh sát PCCC&CNCH kiểm định có chất lượng. Cần lắp đặt hệ thống báo cháy, hãy liên hệ FireSmart để có phương án phù hợp nhất.
✅ Cần tư vấn chọn thiết bị báo cháy phù hợp?
Gọi FireSmart, hotline 0983.016.201, hoặc email sales@firesmart.vn.
CÔNG TY TNHH THIẾT BỊ BÁO CHÁY FIRESMART
Điện thoại: 0983.016.201
Email:sales@firesmart.vn
Chủ đề: Hệ thống báo cháy tự động








