vật liệu dễ cháy - dễ bắt lửa
|

8 loại vật liệu dễ cháy phổ biến trong nhà ở

TÓM TẮT 30 GIÂY

  • Độ dễ cháy của vật liệu phụ thuộc thành phần hóa học, đặc tính vật lý và môi trường xung quanh.
  • Gỗ, nhựa, vải và giấy đều cháy được. Nhựa và vải tổng hợp sinh khói đen và khí độc nhiều nhất.
  • Đầu báo khói phát hiện sớm vật liệu cháy âm ỉ. Đầu báo nhiệt hợp với khu vực nhiều bụi hoặc hơi.

Mỗi loại vật liệu dễ cháy có đặc tính riêng. Đó là khả năng bắt lửa và duy trì ngọn lửa khi gặp nguồn nhiệt. Hiểu độ dễ cháy giúp giữ an toàn cho mọi người ở nhà và nơi làm việc.

Đám cháy có thể bùng lên từ một tia lửa nhỏ. Lửa lan rất nhanh và gây hậu quả khó lường.

Độ dễ cháy và tốc độ lan lửa ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn của người và tài sản. Vật liệu cháy còn sinh ra khí độc và khói, gây hại cho sức khỏe và môi trường. Bài này so sánh độ dễ cháy, tốc độ cháy lan, và khả năng sinh khí độc và khói của một số vật liệu phổ biến. Từ đó bạn biết cách phòng ngừa và giảm rủi ro hỏa hoạn.

Các yếu tố quyết định khả năng dễ cháy

Có ba nhóm yếu tố chính: thành phần hóa học, đặc tính vật lý và môi trường xung quanh.

Thành phần hóa học

Thành phần hóa học quyết định khả năng bắt lửa của vật liệu. Vật liệu chứa nhiều carbon và hydro, như gỗ và nhựa, thường dễ cháy hơn. Vật liệu chứa nhiều silic và khoáng chất, như bê tông và gạch, khó cháy hơn.

Đặc tính vật lý

Dạng, kích thước và độ ẩm ảnh hưởng lớn đến độ dễ cháy. Gỗ mịn và khô cháy nhanh hơn gỗ ẩm và dày. Nhựa dạng bột hoặc mảnh vụn cháy nhanh hơn nhựa dạng khối.

Môi trường xung quanh

Nhiệt độ, áp suất và lượng oxy cũng tác động không nhỏ. Môi trường giàu oxy thúc đẩy quá trình cháy. Môi trường lạnh và ít oxy làm quá trình này chậm lại.

Độ dễ cháy của một số vật liệu phổ biến

Nhiệt độ bắt cháy là nhiệt độ vật liệu bắt đầu tự cháy mà không cần nguồn nhiệt bên ngoài duy trì ngọn lửa.

Gỗ

Gỗ là vật liệu xây dựng và sản xuất phổ biến nhất. Gỗ dễ cháy vì chứa cellulose, hemicellulose và lignin.

Độ dễ cháy còn phụ thuộc loại gỗ, xử lý bề mặt và độ ẩm. Gỗ khô cháy nhanh hơn gỗ ẩm. Gỗ đã xử lý chống cháy khó cháy hơn.

Nhiệt độ bắt cháy của gỗ khoảng từ 300°C đến 400°C (572°F đến 752°F), tùy loại gỗ và độ ẩm.

Nhựa

Nhựa tổng hợp và nhựa tự nhiên đều dễ cháy vì chứa hydrocarbon. Nhựa tổng hợp như polyethylene (PE) và polypropylene (PP) cháy với ngọn lửa lớn và nhanh. Chúng sinh ra khói đen và khí độc.

Một số loại nhựa được thiết kế chống cháy. Dù vậy, vẫn cần cẩn trọng khi dùng ở nơi có nguy cơ hỏa hoạn cao.

Nhiệt độ bắt cháy của nhựa đa dạng, tùy loại nhựa. Polyethylene (PE) bắt cháy khoảng 340°C đến 349°C (644°F đến 660°F). PVC bắt cháy khoảng 391°C đến 455°C (736°F đến 851°F).

Vải và sợi

Vải và sợi gồm loại tự nhiên như cotton và len, và loại tổng hợp như polyester và nylon. Vải tự nhiên dễ cháy nhưng cháy chậm và ít sinh khí độc hơn. Vải tổng hợp có thể cháy nhanh và sinh khí độc hại.

Nhiệt độ bắt cháy phụ thuộc vật liệu sản xuất. Thành phần hóa học khác nhau nên nhiệt độ bắt cháy của vải tự nhiên và vải tổng hợp khác nhau:

Nhóm Loại vải Nhiệt độ bắt cháy Đặc điểm
Vải tự nhiên Cotton khoảng 255°C đến 275°C (491°F đến 527°F) Là một trong những vật liệu tự nhiên dễ cháy nhất.
Vải tự nhiên Len khoảng 570°C đến 600°C (1058°F đến 1112°F) Cao hơn cotton. Len khó cháy hơn vì chứa nhiều nước và protein.
Vải tổng hợp Polyester khoảng 252°C đến 292°C (486°F đến 558°F) Có thể cháy nhanh nhưng thường cháy chậm hơn, và tan chảy khi gặp lửa.
Vải tổng hợp Nylon khoảng 250°C đến 260°C (482°F đến 500°F) Khi cháy, nylon thường tan chảy trước khi bắt lửa.

Acrylic và rayon có nhiệt độ bắt cháy riêng, thường trong khoảng tương tự polyester và nylon. Hai loại này có thể dễ cháy hơn, tùy cách xử lý và thành phần cụ thể.

Giấy

Giấy, gồm cả sách và tạp chí, dễ cháy vì chứa cellulose. Tốc độ cháy phụ thuộc độ dày, độ ẩm và cách xếp chồng. Giấy mỏng cháy nhanh hơn giấy dày. Giấy ẩm cháy chậm hơn giấy khô.

Nhiệt độ bắt cháy của giấy xấp xỉ 218°C đến 246°C (424°F đến 475°F). Giấy mỏng hoặc giấy báo có thể bắt cháy ở nhiệt độ thấp hơn giấy cứng.

Vật liệu xây dựng

  • Bê tông và gạch: Độ dễ cháy thấp, thường dùng để bảo vệ kết cấu khỏi hỏa hoạn. Hai vật liệu này vẫn có thể vỡ vụn khi chịu lửa ở nhiệt độ cao.
  • Thép: Thép không cháy. Ở nhiệt độ cao, thép mất đặc tính kỹ thuật và kết cấu có thể sụp đổ.
  • Gỗ xây dựng: Gỗ xử lý chống cháy giảm nguy cơ cháy nhưng không loại bỏ hoàn toàn.

Tốc độ cháy lan của các vật liệu

  • Gỗ: Gỗ khô được xử lý chống cháy cháy với tốc độ 0.2 đến 0.3 m/phút. Gỗ không xử lý và khô hoàn toàn cháy với tốc độ 0.8 đến 1 m/phút. Gỗ ẩm cháy chậm hơn đáng kể vì nước trong gỗ làm mát và giảm lan truyền nhiệt.
  • Nhựa và vật liệu tổng hợp: Nhựa PE và PP có tốc độ lan lửa lên đến 1.5 m/phút, tùy hình dạng và độ mịn. Nhựa nóng chảy chảy nhỏ giọt và tạo nguồn lửa mới, làm lửa lan nhanh hơn.
  • Vải và sợi: Vải cotton cháy khoảng 0.2 m/phút. Vải tổng hợp như polyester có thể cháy nhanh hơn, lên đến 0.5 m/phút. Tốc độ này tăng khi vải nóng chảy và lửa lan qua giọt chảy.
  • Giấy: Tốc độ cháy đạt 0.1 đến 0.4 m/phút, tùy loại giấy và độ dày.

Biết tốc độ cháy của vật liệu giúp ích nhiều khi điều tra hiện trường sau hỏa hoạn.

Yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ cháy lan

Môi trường giàu oxy, gió và nhiệt độ môi trường cao làm lửa lan nhanh hơn. Khi gió mạnh, tốc độ lan lửa của gỗ và vật liệu tổng hợp có thể tăng gấp đôi hoặc gấp ba so với lúc không gió.

Ví dụ cụ thể và hậu quả

Các vụ cháy rừng ở California có tốc độ lan lửa vượt 2 m/phút ở một số khu vực, do khô hạn và gió mạnh. Vụ cháy Grenfell Tower ở London năm 2017 lan lửa rất nhanh trên mặt tiền tòa nhà. Mặt tiền này làm từ vật liệu tổng hợp có khả năng cháy cao.

Khả năng sản sinh khí độc và khói của các vật liệu khi cháy

Vật liệu cháy nguy hiểm không chỉ vì ngọn lửa mà còn vì khí độc và khói. Chúng ảnh hưởng đến sức khỏe con người và để lại hậu quả lâu dài cho môi trường.

1. Gỗ

Gỗ cháy sinh ra khói và khí carbon monoxide (CO). CO không màu, không mùi, cực kỳ độc, và có thể gây tử vong khi hít ở nồng độ cao. Gỗ còn tạo ra acrolein và formaldehyde. Hai chất này là hợp chất hữu cơ bay hơi (VOCs), gây kích ứng mắt, mũi, cổ họng và có thể ảnh hưởng xấu đến hệ hô hấp.

2. Nhựa và vật liệu tổng hợp

Nhựa và vật liệu tổng hợp khi cháy tạo ra nhiều khói đen dày. Chúng cũng sinh khí độc như dioxin, phosgene và hydrochloric acid (HCl). Mức độc hại có thể rất cao, nhất là với vật liệu chứa chlorine như PVC.

Dioxins là nhóm hợp chất hóa học cực kỳ độc hại và ổn định. PVC cháy trong điều kiện không hoàn hảo (nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ cháy lý tưởng) sẽ tạo ra chất này. Dioxins có khả năng gây ung thư cao, ảnh hưởng đến hệ miễn dịch, gây rối loạn nội tiết và phát triển, và gây các vấn đề sinh sản.

3. Vải và sợi

Vải tổng hợp khi cháy sinh khói dày và khí độc như cyanide và carbon monoxide. Vải tự nhiên cũng tạo khói và CO nhưng ít độc hơn vải tổng hợp.

4. Giấy

Giấy cháy tạo khói trắng, và có thể sinh carbon monoxide cùng các hợp chất hữu cơ bay hơi. Mức độc hại thấp hơn nhựa. Dù vậy vẫn cần chú ý, nhất là trong không gian kín.

5. Vật liệu xây dựng

  • Bê tông và gạch: Không tạo khí độc khi cháy. Vật liệu có thể vỡ và tạo bụi gây hại đường hô hấp.
  • Thép: Không sinh khí độc nhưng có thể gây nổ do giãn nở nhiệt. Cơ chế gồm bốn bước ở bảng dưới.
  • Vật liệu xây dựng tổng hợp: Có thể tạo khí độc, tùy thành phần hóa học. Ví dụ polyurethane foam sinh cyanide và CO.
Bước Điều xảy ra với thép trong đám cháy
Tăng nhiệt độ Thép gặp lửa hoặc nhiệt cao nên nóng lên nhanh. Thép bắt đầu mềm và mất một phần sức mạnh cơ học khi nhiệt độ vượt 538°C (1000°F).
Giãn nở về nhiệt Thép nóng thì giãn nở, vì các phân tử di chuyển nhanh hơn và cần nhiều chỗ hơn. Thép giãn nở không đồng đều sẽ tạo áp lực lớn lên bê tông, gạch và các bộ phận kết cấu khác.
Sự nổ Áp lực giãn nở có thể vượt sức chịu của vật liệu khác, hoặc bị các bộ phận không giãn nở kìm lại. Khi đó thép cong vênh, gãy hoặc sụp đổ đột ngột. Hiệu ứng giống một vụ nổ và phá hủy một phần hoặc toàn bộ kết cấu.
Rủi ro và hậu quả Nổ do thép giãn nở đe dọa kết cấu tòa nhà và tính mạng người ở gần. Kết cấu bất ổn cũng làm việc kiểm soát hỏa hoạn và cứu hộ khó hơn.

Ảnh hưởng đến sức khỏe và môi trường

Khí độc và khói gây nguy hiểm trực tiếp khi con người tiếp xúc. Chúng còn góp phần gây ô nhiễm không khí và ảnh hưởng sức khỏe cộng đồng về lâu dài. Hít khí độc có thể gây tổn thương hô hấp, đau đầu và trường hợp nặng là tử vong.

LƯU Ý
Khi quản lý rủi ro hỏa hoạn, hãy tính khả năng sinh khí độc và khói của vật liệu vào kế hoạch sơ tán và ứng phó khẩn cấp. Lắp hệ thống báo cháy và thông gió tốt trong tòa nhà để giảm tác động của khí độc và khói.
ống nhựa là vật liệu dễ cháy và sinh ra khói độc
ống nhựa là vật liệu dễ cháy và sinh ra khói độc

Kiểm soát vật liệu dễ cháy và phòng ngừa hỏa hoạn

Hiểu tính dễ cháy của vật liệu giúp giảm rủi ro và hậu quả hỏa hoạn. Có năm nhóm biện pháp chính:

  • Thiết kế và xây dựng an toàn cháy: Chọn vật liệu chống cháy hoặc khó cháy. Bố trí lối thoát hiểm dễ tiếp cận. Dùng vách ngăn và cửa chống cháy để chặn lửa và khói lan.
  • Thiết bị và bảo dưỡng: Lắp hệ thống báo cháy và phun nước tự động, ở cả nhà ở và công nghiệp. Kiểm tra và bảo dưỡng hệ thống điện định kỳ.
  • Huấn luyện: Tập huấn an toàn cháy nổ cho mọi người, gồm cách dùng bình chữa cháy và thực hiện kế hoạch sơ tán.
  • Tuân thủ tiêu chuẩn: Áp dụng tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế về độ cháy và an toàn cháy cho vật liệu và sản phẩm xây dựng. Đây cũng là yêu cầu pháp lý. Giám sát và kiểm định định kỳ công trình và sản phẩm để bảo đảm tuân thủ.
  • Ứng phó khẩn cấp: Lập kế hoạch ứng phó cho tình huống hỏa hoạn. Trang bị bình chữa cháy, chăn cứu hỏa và mặt nạ phòng độc cho mọi tổ chức và hộ gia đình. Các biện pháp này bảo vệ tính mạng, tài sản và môi trường.

Phòng ngừa hỏa hoạn cần sự chung tay của chính phủ, doanh nghiệp và từng cá nhân. Khi mọi người cùng nhận thức rõ việc này, môi trường sống sẽ an toàn và bền vững hơn.

Chất dễ cháy là gì, phân loại thế nào?

Chất dễ cháy là vật liệu bắt lửa ở nhiệt độ tương đối thấp và duy trì sự cháy khi có nguồn nhiệt hoặc tia lửa. Theo cách phân loại thường dùng trong an toàn cháy, có hai nhóm:

  • Chất rắn dễ cháy: gỗ, giấy, vải sợi, một số loại nhựa. Nhóm này thường cháy âm ỉ và sinh khói trước khi bùng ngọn lửa lớn.
  • Chất lỏng/khí dễ cháy: dung môi, xăng dầu, gas. Nhóm này thường bắt lửa nhanh, cháy mạnh, ít giai đoạn ủ khói.

Nhận đúng nhóm vật liệu trong nhà giúp bạn chọn đúng loại đầu báo cháy và vị trí lắp đặt.

Đầu báo nào phát hiện sớm từng loại vật liệu?

Tình huống Đầu báo phù hợp Lý do
Vật liệu cháy âm ỉ, sinh khói trước khi bốc cháy mạnh (gỗ, giấy, vải/sợi, một số loại nhựa nêu ở trên) Đầu báo khói như WSD-1 Bắt được khói ngay từ giai đoạn đầu, trước khi nhiệt độ phòng tăng đáng kể.
Khu vực cháy nhanh, sinh nhiệt cao nhưng ít khói ở giai đoạn đầu (bếp, khu vực có bụi/hơi thường xuyên khiến đầu báo khói dễ báo giả) Đầu báo nhiệt như WHD-1 Phù hợp hơn với nơi có bụi hoặc hơi.
MẸO
Nhà ở có nhiều loại vật liệu (phòng khách gỗ/vải, bếp dễ sinh khói nấu nướng) nên kết hợp cả hai loại theo từng khu vực. Xem thêm thiết bị trong danh mục báo cháy không dây FireSmart.

✅ Cần chọn đầu báo cháy phù hợp với nhà bạn?

Gọi FireSmart, hotline 0983.016.201, để được tư vấn chọn thiết bị theo từng khu vực.

Similar Posts