Điều tra các vụ cháy tàu thuyền – Chương 3.2 – Nguyên nhân cháy từ nhà bếp
- Nhà bếp trên tàu là khu vực nguy cơ cháy cao: bếp điện, nhiên liệu lỏng, mỡ và máy chiên đều có thể gây cháy.
- Người điều tra cần xác định nguồn gây cháy, nhiên liệu ban đầu và chuỗi sự kiện dẫn đến cháy.
- Nhiều nguyên nhân khác cần loại trừ có bằng chứng: băng nhiệt, thuốc lá, chất lỏng và khí dễ cháy, hàn cắt, tự tăng nhiệt, nhiệt độ thấp, sét.
NHÀ BẾP LÀ KHU VỰC CÓ NGUY CƠ CHÁY CAO
Khu nhà bếp trên tàu kéo nhỏ hay du thuyền lớn luôn bận rộn và có thể rất nguy hiểm. Bếp hoạt động liên tục, đông người và nhiệt độ cao hơn mức trung bình.
Bếp thường có sẵn ngọn lửa trần, đường ống nhiên liệu, rác và mỡ tích tụ. Tất cả đều làm tăng nguy cơ cháy trong bếp.
Nguồn Năng Lượng
Nguồn năng lượng nấu ăn phổ biến nhất là điện. Dầu diesel dùng ít hơn. Một số tàu nhỏ, như tàu kéo cảng, dùng khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG).
Bếp điện có cùng nguy cơ với các thiết bị điện khác: đoản mạch, cách điện nứt vỡ, quá tải mạch và sửa chữa sai cách.
Khi dùng nhiên liệu lỏng để nấu, đường ống nhiên liệu có thể hư hại. Phụ kiện và đầu nối cũng có thể lỗi hoặc lắp sai. Người điều tra cần kiểm tra đường ống, phụ kiện và đầu nối. Mục đích là xem chúng có nằm trong chuỗi nguyên nhân gây cháy bếp hay không.
Thiết bị nấu ăn, như thiết bị sưởi, được thiết kế để vận hành an toàn, đáng tin cậy. Nhà sản xuất làm theo tiêu chuẩn công nghiệp hiện hành. Người dùng phải lắp đặt theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Con người vẫn là yếu tố không thể dự đoán. Thiết bị bị lạm dụng, lắp sai hoặc bảo dưỡng sai có thể trở thành nguồn gây cháy.
Nếu nghi thiết bị nấu ăn gây cháy, hãy kiểm tra vị trí của các bộ điều khiển. Bộ điều khiển thường còn lại sau cả vụ cháy nghiêm trọng. Kiểm tra giúp xác định vị trí của chúng lúc cháy.
Kiểm tra cả điểm tiếp xúc của bộ điều khiển, công tắc và bộ điều nhiệt. Tìm dấu hiệu sự cố, vết ăn mòn và tia lửa điện.
Bếp nấu có nguy cơ cháy gấp đôi. Nhiệt độ của bếp có thể gây cháy bếp. Nhiên liệu của bếp có thể khiến vụ cháy nghiêm trọng hơn.
Nhân viên bếp phải cực kỳ cẩn thận khi ở gần bếp đang hoạt động. Quần áo, khăn, giẻ và vật liệu khác trong bếp có thể bắt lửa do bất cẩn. Không để vật liệu nào trên bếp. Trên biển, luôn dùng thanh chắn bếp.
Người điều tra cần đánh giá việc giữ vệ sinh trong bếp. Hãy tìm bằng chứng về vật liệu dễ cháy được cất sai quy định gần bề mặt nóng.
Đèn pilot phải hoạt động. Phải bật các bếp chính khi mở chúng. Nếu không, hơi nước rò rỉ vào bếp, và bất kỳ nguồn gây cháy nào cũng gây nổ và hỏa hoạn.
Máy pha cà phê tự động cũng có thể là nguồn gây cháy. Có hai loại cơ bản. Loại thứ nhất có bộ phận pha chế cũng là bộ sưởi. Loại thứ hai có bộ phận pha chế và bộ sưởi riêng.
Bộ phận pha chế thường là nguồn gây cháy nhất. Cháy xảy ra khi bộ điều chỉnh nhiệt độ hoạt động sai và cầu chì an toàn (TCO hoặc cắt nhiệt) cũng không hoạt động. Can thiệp vào thiết bị hoặc sửa chữa sai cách cũng có thể gây cháy nếu cầu chì an toàn không hoạt động.
Ở loại thứ nhất, phần tử sưởi nằm dưới chỗ đặt ấm cà phê. Nếu thiết bị quá nhiệt, phần tử sưởi lấy hình dạng đỉnh một chiếc bánh cupcake. Khi đó sẽ có đám cháy nghiêm trọng dưới thiết bị.
Máy chiên sâu có thể là nguồn cả nhiệt và nhiên liệu cho cháy bếp. Hãy đặt máy chiên cố định để máy không di chuyển theo chuyển động của tàu. Đừng lấp đầy giỏ chiên đến mức mỡ bắn hoặc tràn ra ngoài.
Mỡ đã bắt lửa sẽ cháy nhanh. Không để vật gì trên máy chiên. Quan trọng nhất, không bao giờ bỏ máy chiên khi đang hoạt động.

Hoạt động dọn dẹp vệ sinh
Hoạt động trong bếp tàu tạo ra nhiều chất liệu dễ cháy và dễ gây cháy nổ do sơ suất. Vì vậy phải giữ vệ sinh. Hộp, túi, giấy đã dùng và cả thức ăn thừa nên bỏ vào thùng rác không cháy, có nắp đậy. Nắp đậy tránh cháy nổ do vứt tẩu thuốc hay diêm bất cẩn.
Mỡ tích tụ quanh khu vực nấu có thể gây cháy bếp tàu, đặc biệt ở nắp che, bộ lọc và ống dẫn. Nếu ống dẫn dính mỡ nặng, lửa có thể lan sang các khu vực và sàn khác. Vì vậy cần làm sạch nắp che, bộ lọc và ống dẫn định kỳ.
Các đầu báo nhiệt lắp trong nhà bếp cũng phải được kiểm tra và bảo dưỡng thường xuyên.
Khi điều tra cháy bếp tàu
Kiểm tra kỹ thiết bị nấu và thiết bị điện ở khu vực cháy nặng nhất. Kiểm tra cẩn thận khu vực gần bếp và máy chiên sâu. Ghi nhận vật liệu dễ cháy ở gần hoặc để ngay bên trên chúng.
Ghi lại vị trí các nút điều khiển bếp, lò và máy chiên. Nếu nghi vị trí không phù hợp, hãy chụp ảnh.
Kiểm tra bộ phận đèn pilot và mọi thành phần điện. Một số bộ phận cần tháo ra để kiểm tra chi tiết tại phòng thí nghiệm phù hợp trên bờ. Khi phải tháo, hãy chụp ảnh bộ phận đó trước để ghi nhận tình trạng “như được tìm thấy”. Sau đó gắn nhãn hoặc đánh dấu để nhận dạng, và duy trì chuỗi bảo mật thích hợp.
Kiểm tra nút điều khiển và đường ống nhiên liệu xem thiết bị có vấn đề từ trước không. Tìm các lần sửa chữa đã thử. Dấu công cụ mới có thể cho thấy ai đó vừa thử sửa.
Kiểm tra dấu hiệu rò rỉ nhiên liệu quanh thiết bị. Nhiên liệu dễ cháy rò rỉ có thể thấm vào lớp phủ sàn, để lại vết bẩn hoặc mẫu hình cháy lỏng.
Van và bộ điều khiển nhiên liệu có thể hoạt động sai và để nhiên liệu chưa cháy thoát ra. Van gas của cả LPG và khí tự nhiên có thể hỏng vì nhiều lý do. Rác lọt vào hệ thống cũng có thể khiến van không đóng đúng. Khi xác định hoặc nghi một van gas liên quan đến nguyên nhân cháy nổ, hãy chụp X-quang van trước khi tháo rời.
Năng Lượng Nhiệt Cơ Học
Năng lượng nhiệt cơ học có ba hình thức cơ bản.
| Hình thức | Nội dung |
|---|---|
| Nhiệt do ma sát | Nhiệt từ tiếp xúc cơ học trực tiếp giữa các vật đang chuyển động, như ma sát hai que gỗ để tạo lửa. |
| Tia lửa do ma sát | Ví dụ quen thuộc là bánh xe mài. |
| Nhiệt do nén | Khi khí bị nén, các phân tử bị ép lại gần nhau và sinh nhiệt. Việc nạp đầy bình khí SCBA là một hình thức của nhiệt này. |
Động cơ diesel hoạt động nhờ nhiệt do nén. Động cơ diesel không dùng bugi. Tỷ lệ nén rất cao (trên 20 đến 1).
Khí bị nén trong các xi lanh nóng lên cao hơn điểm cháy của nhiên liệu diesel. Nhiên liệu được phun vào xi lanh sẽ bùng cháy và động cơ chạy.

Vật Liệu Bắt Lửa Đầu Tiên
Vật liệu bắt lửa đầu tiên (nhiên liệu ban đầu) duy trì sự cháy sau khi nguồn gây cháy biến mất. Cấu hình vật lý của nhiên liệu ảnh hưởng lớn đến khả năng cháy. Nhiên liệu ban đầu có thể là một phần của thiết bị hỏng. Nó cũng có thể là vật nằm quá gần thiết bị phát nhiệt.
Xác định chất cháy bắt lửa đầu tiên rất quan trọng để hiểu đúng các sự kiện đã gây cháy.
Nhân Tố Gây Cháy hoặc Nguyên Nhân
Nguồn gây cháy và nhiên liệu ban đầu, riêng từng yếu tố, không tạo ra lửa. Lửa là kết quả trực tiếp của việc kết hợp nhiên liệu và nguồn gây cháy. Chuỗi sự kiện dẫn đến sự kết hợp đó xác lập nguyên nhân.
Hãy xét một đám cháy bắt nguồn từ chảo dầu trong bếp. Nguyên nhân phải cụ thể hơn nhiều so với “chảo dầu gây ra đám cháy”. Cần xác định chính xác điều gì đã xảy ra.
Hệ thống điều khiển có hỏng không? Bộ điều chỉnh nhiệt độ có đặt quá cao không? Thiết bị có nằm sát vật liệu dễ bắt lửa không?
Chỉ loại trừ một nguyên nhân tiềm ẩn khi có bằng chứng rõ ràng và cụ thể cho thấy nó không thể gây cháy.
Độ Chắc Chắn của Ý Kiến
Ý kiến của người điều tra đám cháy phải đứng vững trước việc kiểm tra hợp lý. NFPA 921, Hướng dẫn Điều tra Đám Cháy và Vụ Nổ, xác định bốn mức độ tin cậy để đo ý kiến. Bốn mức này cũng dựa trên hướng dẫn của Học Viện Khoa Học Pháp Y Mỹ.
| Mức | Ý nghĩa |
|---|---|
| 1. Kết luận | Mọi lựa chọn thay thế hợp lý cho giả thuyết đều được xem xét và loại bỏ. Chỉ còn giả thuyết đang xem xét là đúng. |
| 2. Có khả năng | Giả thuyết có khả năng đúng hơn là không. Cơ hội giả thuyết đúng là hơn 50%. |
| 3. Có thể | Giả thuyết có thể được chứng minh là khả thi nhưng không thể tuyên bố là có khả năng. |
| 4. Nghi ngờ | Giả thuyết có thể đúng, nhưng không đủ dữ liệu để loại trừ mọi kết luận hợp lý khác. |
Luật sư của nguyên đơn rất thường dùng báo cáo của đội cứu hỏa địa phương, cán bộ phòng cháy chữa cháy địa phương hoặc tiểu bang. Họ dùng để kiện nhà sản xuất, nhà cung cấp và/hoặc người lắp đặt thiết bị, khi báo cáo chỉ ra một loại thiết bị chịu trách nhiệm gây cháy.
Người điều tra phải nhớ rằng một vật nằm tại điểm gốc không nhất thiết là nguyên nhân gây cháy. Mọi báo cáo nên nêu mức độ chắc chắn của ý kiến người điều tra. Khi mức độ chắc chắn là có thể hoặc nghi ngờ, hãy ghi nguyên nhân là không xác định.
Băng Nhiệt
Băng nhiệt dùng để chống đóng băng đường ống nước. Băng nhiệt cũng có thể trở thành nguồn gây cháy. Có hai loại.
Loại thứ nhất được lắp ráp sẵn ở những chiều dài nhất định và sẵn sàng sử dụng. Loại thứ hai được cắt theo chiều dài, gắn phích cắm nam ở một đầu và nắp đậy ở đầu kia.
Loại thứ nhất có thể gây cháy nếu bộ điều chỉnh nhiệt độ hỏng hoặc lắp đặt sai. Lắp sai gồm quấn băng nhiệt chồng lên nhau, khiến băng bị cách nhiệt (trừ khi nhà sản xuất khuyến nghị). Loại thứ hai có thể hỏng nếu nước xâm nhập vào băng. Khi đó băng nhiệt có thể cháy như một cầu chì.
Trên nhiều tàu làm việc ở Biển Bắc Cực, như tàu chế biến cá có kho lạnh, người ta dùng băng nhiệt điện rộng rãi. Băng nhiệt giữ cho đường ống thoát nước không đóng băng trong các chu kỳ rã đông của quá trình lạnh. Băng nhiệt điện chống đóng băng thường được quấn xoắn khoảng sáu vòng cho mỗi foot ống quanh đường thoát và ống chính chữa cháy.
Băng nhiệt tự điều chỉnh có hai dây bus song song nhúng vào vật liệu bán dẫn chứa carbon (ma trận). Dòng điện chạy giữa hai dây bus qua ma trận và sinh nhiệt. Độ dẫn điện của ma trận thay đổi (tự điều chỉnh) ngược với nhiệt độ.
Một lớp cách điện linh hoạt bao phủ các dây bus và ma trận. Băng nhiệt được bán dưới dạng cuộn và cắt từ cuộn. Chiều dài dây quyết định điện trở: cáp càng dài thì điện trở càng thấp và dòng điện đi qua càng nhiều.
Năm 1994, băng nhiệt loại này gây cháy trên tàu chế biến cá của Mỹ, ALL ALASKAN, khi tàu đi gần đảo Unimak, Alaska. Vụ cháy gây thiệt hại cho tàu từ 24 đến 31 triệu đô la và làm một thủy thủ thiệt mạng.
Nghiên cứu của CPSC
Ủy ban An toàn Sản phẩm Tiêu dùng Hoa Kỳ (CPSC) lo ngại về an toàn của băng nhiệt điện chống đóng băng đường ống cấp nước dân dụng. Dữ liệu cháy nổ quốc gia giai đoạn 1985 đến 1987 cho thấy mỗi năm tại Hoa Kỳ có 3.300 vụ cháy nhà ở. Các vụ này làm 20 người chết và 160 người bị thương.
Thiệt hại tài sản là 25,4 triệu đô la. Nguyên nhân là việc dùng băng nhiệt điện.
Vì vậy CPSC thực hiện hai nghiên cứu an toàn. Họ thử nghiệm các loại băng nhiệt điện (loại điện trở và tự điều chỉnh) dành cho hộ gia đình.
Cả hai nghiên cứu kết luận rằng băng nhiệt tự điều chỉnh gây nguy cơ cháy tiềm ẩn. Nguy cơ xuất hiện khi nối băng mà không có cầu chì và bộ ngắt dòng điện sự cố nối đất (GFCI). Nghiên cứu năm 1994 xác định bộ ngắt mạch hoặc cầu chì nhánh 30 ampe không bảo vệ được khỏi cháy khi băng nhiệt hỏng.
Cầu chì 10 ampe bảo vệ tương đối nhưng không đáng tin cậy 100%. GFCI rất hiệu quả trong việc loại bỏ nguy cơ cháy khi băng nhiệt được bọc cẩn thận bằng lưới kim loại nối đất.
Thử nghiệm của Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Hoa Kỳ
Khi điều tra vụ cháy tàu ALL ALASKAN, Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Hoa Kỳ thử nghiệm băng nhiệt tại Underwriters Laboratories Incorporated ở Chicago, Illinois. Họ thử băng nhiệt mới do nhà sản xuất cung cấp và băng nhiệt lấy từ tàu ALL ALASKAN.
Mục đích là xác định mức liên quan của các nghiên cứu CPSC về băng nhiệt dân dụng đối với băng nhiệt thương mại dùng trên tàu. Thử nghiệm cũng làm rõ phản ứng của băng nhiệt khi hỏng.
Băng nhiệt không có đầu nối đầu cuối được đặt nằm ngang và cấp điện giống như trên tàu. Nước muối nhỏ giọt lên băng đến khi lõi bị chập điện và vỏ nhựa bắt cháy. Các nồng độ nước muối khác nhau đã được dùng. Để băng hỏng trong thời gian hợp lý, người ta dùng nồng độ muối cao hơn nước biển.
Có thể thấy rõ hiện tượng phóng điện quanh dây dẫn khi nước muối làm ướt dây dẫn và vật liệu bên trong. Thời gian dẫn tới đánh lửa phụ thuộc vào nồng độ nước muối. Vỏ bắt lửa sau khoảng 20 phút khi nồng độ khoảng 200 gam / lít (nước biển khoảng 35 gam / lít). Ngọn lửa di chuyển dọc băng nhiệt về phía nguồn điện và tắt dần khi ngắt nguồn điện.
Mạch thử nghiệm có một thiết bị bảo vệ 30 ampe. Trong các thí nghiệm băng nhiệt bị chập và bắt lửa, dòng điện không vượt định mức của cầu dao. Cầu dao không cắt dòng điện vào băng. Vì vậy phải ngắt nguồn điện thủ công để bảo đảm an toàn.
Kết quả phù hợp với phát hiện của CSPC. Cầu chì và / hoặc cầu dao không đáng tin cậy. Chúng không bảo vệ được vật liệu cuộn quanh băng nhiệt khỏi chập mạch và bắt lửa khi băng nhiệt gặp sự cố.
Ở Hoa Kỳ không có quy định hoặc tiêu chuẩn an toàn hàng hải quốc gia nào cho việc lắp đặt và sử dụng băng nhiệt trên tàu thuyền.
Máy nén lạnh
Máy nén lạnh thường được nhắc đến như nguyên nhân gây cháy. Máy nén trong tủ lạnh và tủ đông gia đình và thiết bị thương mại là loại kín hoàn toàn hoặc bán kín. Phần động cơ điện của máy nằm hoàn toàn trong hệ thống lạnh.
Máy nén kín dùng vỏ hàn kín. Máy nén bán kín được bắt vít lại với nhau. Thiết kế giữ nhiệt độ bên ngoài vỏ dưới một giới hạn nhất định, thường khoảng 300°F (149°C).
Các thử nghiệm rộng rãi cho thấy máy nén này không làm cháy vật liệu dễ cháy, kể cả khi chúng chạm trực tiếp vào vỏ. Trong thử nghiệm, máy nén được phủ kín bằng bụi, mạt gỗ hoặc giấy báo xé nhỏ. Máy chạy thời gian dài mà không cháy.
Tuy vậy, linh kiện và dây điện bên ngoài máy nén có thể hỏng điện và trở thành nguồn gây cháy.
Nguyên nhân cháy từ thuốc lá điếu
Nhiệt độ khi đốt thuốc lá thay đổi từ 288°C ở bên ngoài đầu điếu đang cháy đến 1,350°F (732°C) ở trung tâm đầu điếu. Các thí nghiệm nghiên cứu còn ghi nhận nhiệt độ cao hơn.
Điếu thuốc bỏ quên muốn châm cháy đồ nội thất hoặc giường thì phải được gia nhiệt. Nếu điếu thuốc rơi trên bề mặt, kết quả có khả năng nhất chỉ là cháy xém bề mặt rồi tự tắt. Điếu thuốc được gia nhiệt khi nằm trong kẽ nứt hoặc hốc.
Hiệu ứng này làm nhiệt từ tro tích tụ và tăng tiếp xúc bề mặt với nguồn nhiệt. Hiệu ứng gia nhiệt càng lớn thì khả năng cháy càng cao.
Đám cháy âm ỉ trong đồ nội thất như sofa, ghế hoặc giường thường cần thời gian dài để thành ngọn lửa. Khó xác định thời gian tối thiểu. Thử nghiệm phòng thí nghiệm cho thấy ngọn lửa có thể xuất hiện sớm nhất sau 20 phút và muộn nhất sau 6 đến 8 giờ. Thời gian điển hình là từ 1 đến 1-1/2 giờ, nhưng có thể thay đổi lớn theo cả hai hướng.
Đám cháy âm ỉ bên trong đồ nội thất có đệm có thể tạo nhiệt độ từ 760° và 871°C. Nhiệt độ này đủ gây hóa than và đổ sập.
Đám cháy âm ỉ cũng tạo ra nhiều khói đặc. Khói có thể bám dày trên tường, trần, cửa kính, cửa sổ và các vật dụng khác. Nếu đám cháy gặp lối thoát khí mở ra không khí tươi, một đám cháy lớn có thể bùng phát.
Sàn tàu có thể hư hại nặng khi đồ nội thất có đệm cháy, bất kể nguồn gây cháy là gì. Nếu lớp đệm là bọt, bọt sẽ chảy. Khi đó mẫu vết cháy ở mép và dưới đồ nội thất có thể bị hiểu nhầm là kết quả của chất đốt. Sàn gỗ hoặc sàn fiberglass bị cháy do vật liệu cháy rơi xuống không hiếm.
Điếu thuốc rơi vào thùng rác hoặc vật liệu dễ cháy khác cũng có thể gây cháy. Tùy loại vật liệu sẵn có, thời gian trì hoãn trước khi có ngọn lửa mở có thể từ vài phút đến vài giờ.

Chất lỏng dễ bắt cháy
Lưu trữ và xử lý sai cách chất lỏng dễ cháy và cháy được là nguyên nhân chính gây ra các vụ cháy ngoài ý muốn. Bạn thường thấy các chất lỏng này trong tủ đựng, phòng chứa, tủ sơn và xưởng làm việc.
Chọn và dùng sai thùng chứa có thể góp phần gây cháy. Thùng nhựa không thiết kế cho mục đích này, như bình sữa và bình chống đông, sẽ giòn theo thời gian và có thể nứt hoặc rò rỉ. Chúng dễ bị vật nhọn, cạnh hoặc góc đâm thủng và có thể vỡ khi rơi. Chất lỏng cũng có thể đóng vai trò dung môi và hòa tan thùng chứa.
Thùng kim loại nhẹ cũng nguy hiểm vì có thể rỉ sét hoặc suy giảm dọc đường ghép nối. Khi đó sẽ rò rỉ chậm. Dù bằng nhựa hay kim loại, thùng chứa phải được liệt kê và phê duyệt để lưu trữ chất lỏng dễ cháy hoặc cháy được.
Dùng sai chất lỏng dễ cháy để làm sạch là nguyên nhân phổ biến khác. Hơi chất lỏng dễ cháy và cháy được nặng hơn không khí nên lắng xuống điểm thấp. Hơi có thể gặp nguồn gây cháy ở khoảng cách đáng kể rồi cháy ngược trở lại thùng chứa hoặc nguồn gốc.
Nguồn gây cháy thường gặp gồm tia lửa từ thiết bị điện, động cơ, điện tích tĩnh và hút thuốc.
| Nhóm dấu hiệu | Biểu hiện |
|---|---|
| Dấu hiệu cháy do hơi chất lỏng dễ cháy | Lửa lan nhanh, cháy sâu vào cấu trúc gỗ, cháy thấp. |
| Bằng chứng xác nhận | Có thiết bị làm sạch chứa dư lượng chất lỏng dễ cháy, có thùng chứa, có lời khai nhân chứng. |
Chất lỏng cháy được, khi được đun nóng đến điểm chớp cháy hoặc cao hơn, sẽ hoạt động như chất lỏng dễ cháy.
Khí dễ cháy
Các khí nhiên liệu như khí tự nhiên và LP (propane, butane) có thể gây cháy. Rò rỉ từ thiết bị, đường ống và thiết bị hỏng có thể dẫn đến nổ và/hoặc cháy. Các khí này vốn không mùi nên phải thêm mùi.
Đôi khi việc thêm mùi thất bại. Khi đó khí nhiên liệu hiện diện mà không bị phát hiện.
Khí LP nặng hơn không khí và thường lắng xuống tầng dưới cùng của cấu trúc. Vụ nổ khí LP thường gây thiệt hại nặng ở tầng dưới cùng. Ngược lại, khí tự nhiên nhẹ hơn không khí và bay lên tầng trên. Vụ nổ khí này thường gây thiệt hại nặng ở tầng trên.
Chất tạo mùi phổ biến nhất là ethyl mercaptan. Chất này cho khí một mùi đặc trưng như trứng thối. Một tỷ lệ nhỏ dân số mất hoàn toàn hoặc một phần khả năng ngửi.
Một số người không nhạy cảm với chất tạo mùi. Tuổi tác, cảm lạnh, dị ứng và một số bệnh ảnh hưởng đến khả năng mũi phát hiện mùi khí. Ước tính khoảng 96 phần trăm dân số có khả năng ngửi “bình thường”.
Điểm sôi của chất tạo mùi và LP khác nhau. Vì vậy hiện tượng mất mùi có thể xảy ra khi bình LP đã ngừng hoạt động một thời gian. Khi rút khí lần đầu từ bình, mức chất tạo mùi thấp nhất và có thể không phát hiện được. Khi rút thêm khí, chất lỏng và chất tạo mùi bắt đầu sôi và mức chất tạo mùi trong hơi tăng lên.
Hiện tượng mất mùi cũng có thể xảy ra với bình LP mới. Trong bình mới, thép có thể hấp thụ chất tạo mùi và/hoặc chất tạo mùi có thể phản ứng với gỉ sét bên trong bình. Cơ chế chính xác của hiện tượng mất mùi chưa được xác định và nghiên cứu thêm đang được tiến hành.
Ngọn Lửa và Tia Lửa
Hoạt động cắt và hàn thường diễn ra ở khu vực lưu trữ chất dễ cháy. Đám cháy có thể âm ỉ rất lâu sau khi việc hàn và cắt đã hoàn thành. Cháy có thể do dẫn nhiệt hoặc đối lưu từ việc hàn.
Điều này xảy ra khi vật liệu hàn hoặc cắt nối với cấu trúc dễ cháy hoặc đi qua nó. Cháy cũng có thể do tiếp xúc trực tiếp với ngọn lửa.
Dấu hiệu cháy do cắt hoặc hàn gồm xỉ ở khu vực nguồn gốc và đốm cháy. Ngoài ra còn có thiết bị hàn hoặc cắt trong khu vực, vật thể kim loại có dấu hiệu hàn/cắt gần đây và báo cáo của nhân chứng.
Tia lửa do mài có thể châm cháy cả vật liệu dễ cháy lẫn hơi dễ cháy. Ma sát và tia lửa từ máy móc là nguyên nhân khác gây cháy nổ ngoài ý muốn. Vật quay tốc độ cao có thể sinh nhiệt độ cực cao nếu máy không được bôi trơn đúng. Nhiệt có thể châm cháy vật liệu dễ cháy gần đó bằng dẫn nhiệt hoặc đối lưu.
Dấu hiệu cháy do ma sát gồm báo cáo về sự cố hoặc tiếng ồn từ thiết bị liên quan. Điểm nguồn gốc cũng nằm gần hoặc bên trong thiết bị hoặc máy móc bị nghi. Phần kim loại của máy có thể hư hại cục bộ và, tùy mức nhiệt, thực sự chảy ra.
Tia lửa từ máy móc cũng có thể gây cháy. Tia lửa này đến từ nguồn điện hoặc cơ khí. Tia lửa từ việc mài tạo dấu hiệu tương tự cắt bằng ngọn lửa mở.
Hiện tượng tự tăng nhiệt
Người điều tra đôi khi dùng quá trình tự nóng lên như giả thuyết chung cho mọi trường hợp. Quá trình này có thật nhưng cần một số vật liệu và điều kiện nhất định. Nó có thể xảy ra theo ba cách: phản ứng hóa học, lên men hoặc nhiệt sinh vi khuẩn (quá trình ôxy hóa).
Tình huống thường gặp nhất là lên men, nên phần này tập trung vào cách đó. Nếu nghi quá trình hóa học hoặc ôxy hóa, hãy tham khảo thêm tài liệu khác như NFPA 491M, Manual of Hazardous Chemical Reactions.
| Yếu tố | Vai trò |
|---|---|
| Độ ẩm | Độ ẩm quan trọng trong lên men. Lưu trữ vật liệu khi còn ướt hoặc tươi dễ dẫn tới tự nóng lên. Nguồn nhiệt ngoài như ánh nắng, đường ống hơi nước, bộ sưởi hoặc quá trình sấy có thể tăng tốc quá trình này. |
| Sự di chuyển của không khí | Quá nhiều không khí làm mất nhiệt và giữ khối vật liệu dưới nhiệt độ bắt lửa. Quá ít không khí có thể tăng tốc việc nóng lên. Ví dụ, miếng vải thấm dầu lanh nhét chặt ở đáy thùng rác có thể tự nóng lên. Cùng miếng vải trải rộng trên sàn hoặc đất chỉ khô lại. |
| Khối lượng vật liệu | Vật liệu thường phải dày vài inch mới tự nóng lên. Quá trình có thể mất vài giờ hoặc vài tháng để đạt nhiệt độ tự cháy. Vi khuẩn có thể chết khi khối vật liệu đạt khoảng 175°F (79°C). Lúc đó việc nóng lên có thể tiếp tục hoặc dừng, tùy các yếu tố khác. |
Dấu hiệu cháy do tự nóng lên là sự cháy sém bên trong khối vật liệu, hoặc có nhiều hơn một khu vực cháy sém như vậy. Vật liệu bị nghi phải có nguồn gốc sống hoặc cơ bản, dù có một số ngoại lệ.
Một số vật liệu dễ tự nóng lên gồm dầu lanh, than củi, bột cá, lông cừu phế liệu và cao su bọt. Fire Protection Handbook có danh sách đầy đủ hơn.
Đốt cháy ở nhiệt độ thấp
Phương tiện bằng gỗ và phương tiện dùng nhiều plywood trong hoàn thiện nội thất dễ bị đốt cháy ở nhiệt độ thấp. Gỗ hoặc vật liệu tương tự tiếp xúc nhiệt thấp như 250°F (121°C) trong thời gian dài sẽ hình thành carbon pyrophoric. Tính chất vật liệu thay đổi. Vật liệu gần như hoàn toàn thành carbon và có thể tự nhiệt.
Thời gian để xảy ra sự đốt cháy phụ thuộc vào mức tiếp xúc nhiệt, thời gian tiếp xúc, khối lượng/mật độ vật liệu và thông gió. Thời gian có thể là vài tuần hoặc vài tháng. Đã có trường hợp mất vài năm.
Người ta thường tin 250°F (121°C) là nhiệt độ tối thiểu để nhiệt tự phát xảy ra. Một số nghiên cứu cho thấy nhiệt độ thấp đến 212°F (100°C) cũng có thể khởi đầu sự đốt cháy này.
Sự đốt cháy ở nhiệt độ thấp có thể phát triển khi vật liệu dễ cháy chạm hoặc ở rất gần bóng đèn hay ống hơi nước. Các thiết bị sinh nhiệt độ thấp khác cũng có nguy cơ này.
Vật liệu có khối lượng hoặc mật độ thấp (nhỏ hoặc mỏng) thường không bị nhiệt độ thấp ảnh hưởng. Sự phân hủy ở nhiệt độ thấp thường chỉ xảy ra trong gỗ rắn. Cấu trúc plywood, như các không gian xếp chồng không cách nhiệt, cũng có thể bị ảnh hưởng khi tiếp xúc nhiệt độ khí thải. Nguyên nhân là hiệu ứng cách nhiệt của khối lượng/mật độ lớn hơn.
Hãy chú ý khi có một phần bị cháy lớn đi kèm nguồn nhiệt độ thấp. Nói chung có thể mong đợi một khu vực cháy rất lớn. Vết cháy trông như đã được nướng và có rất ít vết nứt sâu dọc bề mặt, nếu có. Bề mặt mịn với các vết nứt mất nước tóc là hiện tượng phổ biến hơn.
Dưới đây là một số ví dụ về tình huống hoặc thiết bị có thể cung cấp nhiệt độ cần thiết cho sự đốt cháy ở nhiệt độ thấp. Ví dụ đầu tiên là ống hơi nước bão hòa (nhiệt độ xấp xỉ trên hoặc gần bề mặt).
| Áp suất | Nhiệt độ |
|---|---|
| 10 lb. gauge | 240°F (121°C) |
| 15 lb. gauge | 250°F (121°C) |
| 20 lb. gauge | 259°F (126°C) |
Sét
Sét là sự phóng điện mạnh mẽ của năng lượng điện. Sự phóng điện thường gồm vài cú đánh qua lại. Mỗi cú đánh chỉ kéo dài vài phần triệu giây.
Dòng điện khi sét đánh có thể đạt tới 200,000 ampe. Sét thường kèm theo sự phá hủy vật lý của bất kỳ vật dẫn điện kém nào trên đường đi.
Không khí trên đường đi của cú đánh chính nóng lên tới 30,000°C (54,000°F) và giãn nở với tốc độ siêu thanh. Sóng áp suất có thể gây hại cho các cấu trúc lân cận với lực gần như nổ. Nhiệt do dòng điện sinh ra trong ánh sét có thể đủ để gây cháy nổ.
Chủ đề: Kiến thức an toàn cháy








