Quy định đầu báo khí CO: khi nào bắt buộc, khi nào chỉ được phép

Đầu báo cháy CO và thiết bị đo khí CO độc khác nhau thế nào

Hai loại thiết bị này cùng đo khí cacbon monoxit (CO). Chúng phục vụ hai mục đích khác nhau, nên chịu hai bộ quy định khác nhau. Gọi chung là “đầu báo khí CO” là nguyên nhân của phần lớn chỗ nhầm khi lập hồ sơ thiết kế.

QCVN 13:2018/BXD: gara ô-tô dạng kín phải đo nồng độ CO

QCVN 13:2018/BXD (Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về gara ô-tô) ban hành kèm Thông tư 12/2018/TT-BXD ngày 26/12/2018, thay cho QCVN 08:2009/BXD phần 2. Quy chuẩn áp dụng khi lập, thẩm định, phê duyệt dự án có nhà, công trình hoặc gian phòng lưu giữ ô-tô. Dạng sở hữu không ảnh hưởng (mục 1.1.1). Gara cho xe chở chất nổ, chất độc, chất lây nhiễm và chất phóng xạ không thuộc phạm vi (mục 1.1.3).

Yêu cầu về CO nằm ở phần thông gió và bảo vệ chống khói, mục 2.3.3.2:

“Trong các gara ô-tô dạng kín phải lắp đặt các thiết bị để đo nồng độ khí CO và các đầu báo tín hiệu kiểm tra khí CO tương ứng đặt trong phòng có nhân viên trực suốt ngày đêm.”

Gara dạng kín, dạng hở và gara ngầm — áp cho trường hợp nào

Quy chuẩn định nghĩa hai loại theo kết cấu bao che (mục 1.2):

• Gara ô-tô trên mặt đất dạng kín (mục 1.2.2): gara có tường bao che ngoài.
• Gara ô-tô dạng hở (mục 1.2.3): gara không có tường bao che ngoài. Gara cũng được coi là hở khi hai cạnh đối diện dài nhất đều để hở. Mỗi cạnh phải để hở không ít hơn 50% diện tích mặt ngoài của cạnh đó, trên từng tầng.

Gara ngầm không có định nghĩa riêng. Bảng 2 của quy chuẩn (mục 2.2.1.12) có tiêu đề “Quy định về bố trí khoang đệm ngăn cháy trong gara ô-tô dạng kín”. Bảng chia hai dòng: “Ngầm” và “Trên mặt đất”. Như vậy trong QCVN 13, nhóm “dạng kín” gồm cả gara ngầm lẫn gara trên mặt đất có tường bao.

Từ đó, mục 2.3.3.2 áp cho tầng hầm để xe của chung cư, toà văn phòng, trung tâm thương mại. Mục này cũng áp cho nhà xe nhiều tầng có tường bao. Gara dạng hở chỉ phải có thông gió cấp – hút để đẩy khí thải ra ngoài (mục 2.3.3.1). Gara dạng hở không có yêu cầu đo CO.

Yêu cầu tín hiệu về phòng trực 24/24 khi thiết kế

Mục 2.3.3.2 có hai vế, và hồ sơ thiết kế cần thể hiện cả hai:

1. Thiết bị đo nồng độ CO đặt trong gara. Quy chuẩn không quy định số lượng, chiều cao lắp hay ngưỡng báo động. Các thông số này lấy theo tính toán thông gió và tài liệu của nhà sản xuất. Nên ghi rõ nguồn trong thuyết minh.
2. Tín hiệu báo về phòng có nhân viên trực suốt ngày đêm. Ví dụ: phòng bảo vệ, phòng điều khiển trung tâm hoặc phòng quản lý toà nhà.

Chú ý vế thứ hai. Bộ đo chỉ hú còi tại chỗ thì chưa đạt, vì tín hiệu phải về tới chỗ luôn có người. Gara chưa có phòng trực thường xuyên thì bố trí thêm phòng trực. Có thể kéo tín hiệu về phòng trực chung của toà nhà.

Thông gió chống khói khi có cháy là yêu cầu khác của cùng quy chuẩn (mục 2.3.3.4 trở đi). Hệ thống phải hút khói ra khỏi tầng bị cháy, từ gian lưu giữ xe và từ đường dốc cách ly. Quạt điều khiển theo nồng độ CO phục vụ thông gió thường ngày. Quạt này không thay được hệ thống hút khói khi có cháy.

Phòng ngủ được dùng đầu báo cháy CO, lối thoát nạn thì không

TCVN 7568-14:2025 là tiêu chuẩn thiết kế, lắp đặt hệ thống báo cháy cho nhà và công trình, thay TCVN 7568-14:2015 và TCVN 5738:2021. Bản thân TCVN là tiêu chuẩn tự nguyện. Nhưng QCVN 10:2025/BCA mục 2.1.2 yêu cầu thiết kế, lắp đặt hệ thống báo cháy tự động theo TCVN 7568-14 và TCVN 7568-25. Vì vậy, với nhà thuộc diện phải trang bị báo cháy, các yêu cầu dưới đây có hiệu lực bắt buộc thông qua quy chuẩn.

Mục 5.8.2.1.1 của TCVN 7568-14:2025 là nơi duy nhất trong tiêu chuẩn nêu tên đầu báo cháy CO khi chọn vị trí lắp:

• a) Phòng ngủ: lắp đầu báo cháy khói quang điện, khói quang học hoặc đầu báo cháy CO.
• b) Hành lang, đường, lối đi, lối ra thoát nạn và khu vực tương tự: lắp đầu báo cháy khói quang điện hoặc khói tia chiếu. Đầu báo CO không nằm trong danh sách này.

Với căn hộ, phòng khách sạn hay ký túc xá: dùng đầu báo CO trong phòng ngủ thì hành lang trước cửa vẫn phải dùng đầu báo khói. Không thể dùng một loại cho cả tầng.

Khi đã dùng đầu báo CO, cách bố trí đi chung quy định với đầu báo khói kiểu điểm. Tiêu chuẩn đặt hai loại này chung một mục 5.9.1 và không có bảng riêng cho CO:

Với đầu báo có nhiều cảm biến, mục 5.8.2.1.2 yêu cầu lắp theo bộ phận cảm biến đang được cài đặt. Đầu báo CO kết hợp nhiệt mà cài chế độ chỉ dùng cảm biến nhiệt thì tính là đầu báo nhiệt. Khi đó nó không đạt yêu cầu cho phòng ngủ ở mục 5.8.2.1.1 a. Khi nghiệm thu, kiểm cả cấu hình cài đặt, không chỉ nhìn mã thiết bị.

Các yêu cầu chung còn lại xem bài tóm tắt TCVN 7568-14:2025 về thiết kế, lắp đặt hệ thống báo cháy. Đó là khu vực chia nhỏ bởi vách, đầu báo trong hệ thống xử lý không khí và trần có dầm.

Gara cần hai lớp: báo cháy nhiệt, khói hoặc lửa và đo khí CO

Phụ lục A (tham khảo) của TCVN 7568-14:2025 là bảng chọn đầu báo theo tính chất cơ sở. Bảng này không chọn đầu báo cháy CO cho loại cơ sở nào. Riêng dòng B3 “Xưởng bảo dưỡng, sửa chữa ôtô, gara để xe” ghi đầu báo nhiệt, khói hoặc lửa.

Như vậy, một tầng hầm để xe thuộc diện phải trang bị báo cháy cần hai lớp độc lập:

1. Lớp báo cháy theo QCVN 10:2025/BCA và TCVN 7568-14:2025: đầu báo nhiệt, khói hoặc lửa nối về trung tâm báo cháy.
2. Lớp giám sát khí CO theo QCVN 13:2018/BXD mục 2.3.3.2: thiết bị đo nồng độ CO, tín hiệu về phòng trực 24/24.

Hai lớp này không thay nhau được. Bộ đo CO trong gara không làm thay nhiệm vụ báo cháy. Ngược lại, hệ thống báo cháy đầy đủ cũng không thay được yêu cầu đo CO của QCVN 13.

Thiết bị báo cháy độc lập dùng cảm biến CO trong nhà ở

Nhà chỉ cần thiết bị báo cháy độc lập (không có tủ trung tâm) thì xét QCVN 10:2025/BCA mục 2.1.1. Mục này quy định lựa chọn, bố trí thiết bị độc lập “được thực hiện theo quy định như đối với các thiết bị tương tự của hệ thống báo cháy tự động”. Vì vậy quy tắc ở trên vẫn giữ nguyên: phòng ngủ dùng khói quang hoặc CO, hành lang và lối thoát nạn dùng khói.

Thêm hai yêu cầu riêng của QCVN 10:2025/BCA:

• Các thiết bị báo cháy độc lập lắp trong cùng một nhà phải liên kết với nhau (chú thích mục 1.4.11). Một thiết bị kích hoạt thì tất cả cùng phát tín hiệu. Đầu báo CO độc lập loại không liên kết được thì không dùng được trong trường hợp này.
• Thiết bị báo cháy độc lập phải được bảo dưỡng ít nhất một năm một lần (mục 1.5.13).

Muốn biết nhà nào phải có báo cháy tự động, nhà nào dùng được thiết bị độc lập, tra Phụ lục A của QCVN 10:2025/BCA. Tra theo loại nhà, số tầng và diện tích sàn.

Những văn bản thường bị dẫn sai về CO

Một số tài liệu dẫn các văn bản dưới đây làm căn cứ lắp đầu báo CO. Đối chiếu bản gốc thì các văn bản này không có yêu cầu đó:

• QCVN 06:2022/BXD (kể cả Sửa đổi 1:2023): an toàn cháy cho nhà và công trình, không có yêu cầu thiết bị đo hay báo CO.
• QCVN 04:2021/BXD (nhà chung cư): gara để xe chỉ có yêu cầu trao đổi không khí không nhỏ hơn 6 lần/h ở chế độ thông gió thông thường.
• TCVN 5687:2024 (thông gió và điều hòa không khí): không có điều khoản về cảm biến CO hay điều khiển quạt theo nồng độ CO.
• TCVN 13967:2024 (nhà ở riêng lẻ) và TCVN 13878:2023 (PCCC hầm đường bộ): không có yêu cầu về CO.
• TCVN 5738:2021: đã bị huỷ bỏ, thay bằng TCVN 7568-14:2025.

Hệ thống điều khiển quạt hầm theo cảm biến CO kết hợp biến tần là giải pháp thiết kế phổ biến để tiết kiệm điện. Nhưng ngưỡng ppm và cách điều khiển do người thiết kế chọn. QCVN 13 và TCVN 5687 không quy định các con số này.

Chọn thiết bị CO: tiêu chuẩn sản phẩm và giấy tờ lưu thông

Đầu báo cháy CO là phương tiện PCCC, nên khi chọn thiết bị cần đối chiếu ba lớp giấy tờ:

• Tiêu chuẩn sản phẩm: TCVN 7568-6:2013 cho đầu báo CO dùng pin điện hoá, TCVN 7568-8:2015 cho đầu báo CO kết hợp cảm biến nhiệt. Loại không dây đáp ứng thêm TCVN 7568-25:2023 về các bộ phận dùng đường truyền vô tuyến.
• Quy chuẩn phương tiện PCCC: QCVN 03:2026/BCA có hạng mục 2.4.6 cho đầu báo cháy kiểu điểm dùng cảm biến CO kết hợp nhiệt. Thử nghiệm theo TCVN 7568-8:2015.
• Giấy phép lưu thông: từ 01/7/2026 thủ tục kiểm định phương tiện PCCC đã bãi bỏ. Giấy phép lưu thông thay thế. Nghị định 347/2026/NĐ-CP quy định chuyển sang kê khai thông tin theo Mẫu PC24. Phần này chỉ có hiệu lực cùng Luật sửa đổi Luật PCCC và CNCH, hiện chưa có ngày cụ thể. Trong lúc chờ, giấy phép lưu thông vẫn được cấp bình thường. Thiết bị đã kiểm định trước 30/6/2026 không phải làm lại giấy phép lưu thông.

Muốn đối chiếu giấy tờ của một thiết bị cụ thể, xem bài giấy phép lưu thông và giấy tờ hợp pháp của thiết bị báo cháy không dây.

Thiết bị đo nồng độ CO cho gara theo QCVN 13 là thiết bị giám sát môi trường, không thuộc bộ TCVN 7568. Khi chọn, hãy yêu cầu nhà cung cấp nêu rõ ba điều: dải đo, ngưỡng cảnh báo có chỉnh được không, và cách xuất tín hiệu về phòng trực.

Câu hỏi thường gặp

1️⃣ Đầu báo khói nhiệt kết hợp có dùng thay đầu báo CO ở phòng ngủ được không?

Không. Đầu báo khói nhiệt kết hợp không có cảm biến CO, nên không làm được chức năng của đầu báo CO. Muốn phát hiện cả khói và CO trong phòng ngủ, hãy dùng đầu báo khói kết hợp CO. Đó là đầu báo đa cảm biến khói và cacbon monoxit, ví dụ theo ISO 7240-27. Khi lắp, áp dụng mục 5.8.2.1.2 của TCVN 7568-14:2025 và kiểm cấu hình để cả hai cảm biến đều đang hoạt động.

2️⃣ Thiết bị đo CO trong gara có bắt buộc nối vào tủ trung tâm báo cháy không?

Không bắt buộc, nhưng nên kết nối. QCVN 13:2018/BXD mục 2.3.3.2 chỉ yêu cầu tín hiệu CO đặt trong phòng có nhân viên trực suốt ngày đêm. Phòng trực thường cũng đặt tủ trung tâm báo cháy. Đưa tín hiệu CO về tủ giúp nhân viên theo dõi trên một màn hình, có ghi nhận sự kiện, không phải đi dây thêm bảng hiển thị riêng.

Nếu bộ đo CO có ngõ ra tiếp điểm, đưa tín hiệu vào tủ qua module giám sát đầu vào. Ví dụ: module FS-IO cho tủ báo cháy thông thường (đầu vào giám sát tiếp điểm thường đóng hoặc thường mở). Khi lập trình, đặt tín hiệu “nồng độ CO cao” thành sự kiện riêng, tách khỏi tín hiệu báo cháy. Như vậy chuông báo cháy và kịch bản thoát nạn cho cả toà nhà không bị kích hoạt.

Văn bản và bài viết liên quan

• Chọn đầu báo khói hay đầu báo nhiệt: 6 tiêu chí cần xem xét
• Đầu báo khói độc lập: 12 thông tin quan trọng cần biết
• Trang bị PCCC cho bãi đỗ xe điện và khu vực để xe máy, ô tô
• Khí dễ cháy và khí độc trong môi trường sống