Cháy tủ điện: 8 nguyên nhân từ hệ thống điện trong nhà

TÓM TẮT 30 GIÂY

Nguy cơ chính: quá tải, chập mạch, dây và mối nối cũ hỏng, thiết bị điện kém chất lượng.
Cách phát hiện sớm hiệu quả nhất: đầu báo khói ở tủ điện và ổ cắm nhiều thiết bị.

Điều tra cho thấy phần lớn vụ cháy nhà ở, nhà trọ và nhà xưởng sản xuất có nguyên nhân từ hệ thống điện. Hệ thống điện lắp đặt, bảo dưỡng hoặc sử dụng sai cách có thể trực tiếp gây cháy nhà. Dưới đây là các nguy cơ tiềm ẩn bạn cần biết.

Table of Contents

Mạch điện bị quá tải

Các dấu hiệu quá tải mạch điện:

Cầu chì hoặc CB tự ngắt.
Thiết bị điện hoạt động bất thường.
Thiết bị phát ra tiếng ồn lạ.

Hãy kiểm tra hai điều. Bạn có dùng quá nhiều thiết bị trên cùng một mạch điện không? Bạn có cắm nhiều thiết bị vào một ổ cắm qua dây kéo dài không?

Mạch quá tải có dòng điện cao hơn công suất tối đa cho phép. Dây dẫn và các thành phần khác nóng lên. Tuổi thọ thiết bị điện và dây dẫn giảm. Nguy cơ cháy hoặc nóng chảy tăng.

Dây điện cũ – hỏng

Dây điện hỏng, bị rối, gãy hoặc đứt có thể gây ngắn mạch và dẫn đến cháy. Dây điện nhôm cũ có thể làm lỏng điểm tiếp xúc ở các mối nối. Chỗ lỏng tạo nhiệt và gây cháy.

LƯU Ý
Ngắn mạch diễn ra theo chuỗi sau.

Vỏ bọc dây bị hỏng hoặc rách. Các dây dẫn bên trong chạm nhau.
Dòng điện chạy thẳng từ dây này sang dây kia, không qua tải (thiết bị sử dụng).
Dòng điện tăng đột ngột, nhiệt lượng tăng theo. Dây nóng lên nhanh nếu không có cầu chì hoặc máy cắt mạch kiểm soát.
Dây quá nóng làm chảy vỏ nhựa hoặc cao su xung quanh, sinh khói và nguy cơ cháy.

Dây điện nằm gần vật liệu dễ cháy có thể đốt cháy chúng. Vỏ bọc còn cách ly dây dẫn khỏi các nguồn điện khác. Khi vỏ hỏng, dây dẫn có thể chạm khung cửa hoặc đường ống dẫn điện và gây ngắn mạch.

Dùng dây kéo hoặc dây nối sai cách cũng là một nguyên nhân. Dây kéo quá dài hoặc nhiều dây kéo chồng chéo tạo nhiệt và gây cháy.

Đèn và bóng đèn không phù hợp

Bóng đèn có công suất cao hơn mức thiết kế của đèn có thể gây nóng và cháy. Bóng công suất cao phát nhiều nhiệt hơn bóng công suất thấp. Thân đèn thường chỉ chịu được một lượng nhiệt nhất định. Vỏ đèn và vật liệu xung quanh nóng lên.

Khi nhiệt độ vượt ngưỡng cho phép, vật liệu có thể bắt lửa hoặc phát khói.

Tích tụ nhiệt: đèn có chóa hoặc vỏ kín được thiết kế để thoát nhiệt hiệu quả. Bóng công suất cao hơn làm giảm khả năng thoát nhiệt. Nhiệt độ cao tích tụ trong thời gian dài.

đèn điện trong nhà bốc cháy do ngắn mạch

Thiết bị điện trong nhà và công tắc ổ cắm

Thiết bị điện cũ, hỏng hoặc không đúng tiêu chuẩn có thể gây ngắn mạch hoặc quá tải cho hệ thống điện trong nhà.

Nguyên nhân	Hậu quả
Hao mòn và lão hóa vật liệu	Thời gian làm yếu vật liệu, như vỏ cao su hoặc nhựa của dây dẫn. Khả năng cách điện giảm. Dây dẫn dễ chạm nhau hoặc chạm vỏ thiết bị.
Tích tụ ẩm	Thiết bị điện cũ tích ẩm, nhất là trong môi trường ẩm ướt. Ẩm gây ngắn mạch và giảm cách điện.
Linh kiện điện tử cũ hỏng	Tụ điện hoặc điốt hỏng có thể gây ngắn mạch hoặc quá tải trong mạch.
Bộ phận cơ học mòn hoặc hỏng	Bánh răng hoặc động cơ bị mòn làm tăng cản trở trong mạch, dẫn đến quá tải.
Bụi và rác	Bụi rác tích tụ làm giảm hiệu quả hoạt động và tăng khả năng ngắn mạch.
Thiết kế và tiêu chuẩn cũ	Thiết bị sản xuất từ nhiều năm trước có thể không theo tiêu chuẩn an toàn hiện tại. Rủi ro ngắn mạch và quá tải tăng.
Ổ cắm hoặc công tắc hỏng, lỏng	Điểm tiếp xúc kém dẫn đến nóng lên và cháy.

MẸO
Với thiết bị điện cũ, cân nhắc thay thế hoặc nâng cấp để đảm bảo an toàn và hiệu quả hoạt động.

Không dùng thiết bị bảo vệ quá tải, chống rò, chống giật

Công trình xây dựng và xưởng sản xuất thủ công thường coi nhẹ an toàn điện. Nên trang bị gì cho ổ cắm và tủ phân phối điện? Xem giải pháp thiết bị điện an toàn phòng cháy chữa cháy.

Nhiều sự cố đáng tiếc xảy ra do tủ bảng điện không có cầu chì hoặc MCB. Không dùng ổ cắm GFCI ở nơi cần thiết cũng là một lỗi. Ổ cắm GFCI ngắt mạch khi phát hiện sự cố điện giật. Nó giúp ngăn nguy cơ cháy ở khu vực ẩm ướt như phòng tắm hoặc bếp.

Thiết bị bảo vệ quá tải bảo vệ hệ thống điện và thiết bị kết nối khỏi quá tải. Quá tải là khi dòng điện vượt giới hạn an toàn đã đặt. Thiết bị ngắt nguồn điện khi phát hiện quá tải. Có ba nguyên lý hoạt động chính:

Nguyên lý	Cách hoạt động
Bảo vệ nhiệt	Dòng quá tải làm nóng dây dẫn. Một bi-metal strip hoặc lõi dẫn nhiệt bị nung nóng, uốn cong hoặc di chuyển. Biến dạng đạt mức nhất định thì cơ cấu ngắt kích hoạt và tắt nguồn.
Bảo vệ từ	Dòng điện tạo ra từ trường. Dòng vượt mức an toàn thì từ trường đủ mạnh để kéo một cơ cấu di chuyển, thường là relay hoặc solenoid. Cơ cấu ngắt nguồn.
Bảo vệ kết hợp	Cầu dao tự động (circuit breaker) kết hợp cả nhiệt và từ. Khi quá tải, bảo vệ nhiệt hoạt động. Khi ngắn mạch hoặc dòng tăng đột ngột, bảo vệ từ hoạt động nhanh.

Để giảm nguy cơ cháy do hệ thống điện, hãy kiểm tra và bảo dưỡng hệ thống thường xuyên. Tuân thủ tiêu chuẩn an toàn. Khi cần, hãy nhờ thợ điện chuyên nghiệp. Ngoài ra, hãy trang bị thiết bị báo cháy tự động để phát hiện và cảnh báo cháy kịp thời.

thiết bị điện cũ hỏng có thể gây chập cháy

Câu hỏi thường gặp

Cháy do sự cố điện thường khó phát hiện sớm nhất ở giai đoạn nào?

Cháy do chập/quá tải điện thường bắt đầu âm ỉ, sinh nhiệt và khói trước khi bùng phát thành ngọn lửa. Giai đoạn này có thể kéo dài và rất khó nhận ra bằng mắt thường, đặc biệt vào ban đêm hoặc khi không có người ở nhà. Thiết bị báo cháy theo dõi liên tục giúp phát hiện giai đoạn này.

Nên lắp loại đầu báo nào để phát hiện sớm cháy do sự cố điện?

Nên ưu tiên đầu báo khói ở khu vực có tủ điện và ổ cắm nhiều thiết bị. Lý do: sự cố điện thường sinh khói trước khi bốc cháy thành ngọn lửa lớn. Kết hợp thêm đầu báo nhiệt ở khu vực dễ có nhiệt độ cao như tủ điện tổng, máy biến áp.